Osoby i miejsca niezwykłe.

Podróżując na na wschód autostradą A-4, poprzez ziemie Wyżyny Śląsko – Krakowskiej, przecinając granicę województw śląskiego i małopolskiego (między Jaworznem a Chrzanowem), poprzez obniżenie GarbuTenczyńskiego dojeżdżamy do Krakowa.
Miasto rozłożone w Bramie Krakowskiej, na obu brzegach Wisły. Miasto – drugie w kraju co do ilości mieszkańców (770 tys.) i zajmowanej powierzchni. Do 1775 roku Kraków był stolicą Polski, siedzibą królów, miejscem koronacji i królewską nekropolią…

Kraków. Dzielnica I – Stare Miasto. Kazimierz.

Kazimierz do początków XIX wieku był samodzielnym miastem. W1335 roku król Kazimierz Wielki ustanowił powstanie warownego grodu, który miał chronić Kraków od południa. Na miejsce lokacji wybrał zakole Wisły, podmokłe tereny lewego brzegu.
Drewnianą zabudowę grodu otoczono murem, dodano narożne baszty, a do bram prowadziły zwodzone mosty.
W 1495 roku decyzją króla Jana Olbrachta do Kazimierza włączono wieś Bawół i tu przesiedlono krakowskich Żydów. Kazimierz przez 445 lat był miejscem przenikania się dwóch kultur, współistniały dwie narodowości: Polacy i Żydzi. Obie trudniły się rzemiosłem i usługami na rzecz królewskiej stolicy. Powstawały zabytki dwóch dwóch kultur. Na wapiennym wzgórzu nad Wisłą stanęła romańska rotunda. Dziś na jej miejscu stoi Sanktuarium św. Stanisława, Kościół pw. Bożego Ciała, Kościół pw.św. Katarzyny, Klasztor i Bazylika Ojców Paulinów „Na Skałce”, to znane zabytki sakralne.

W żydowskiej dzielnicy istniał rabinat, działały synagogi, szkoły wyznaniowe, bożnice, rytualne łaźnie, ubojnie drobiu, zakładano cmentarze.
Na początku XIX wieku Kazimierz włączono do Krakowa. Polski architekt Karol Kremer zaproponował nowe założenia urbanistyczne: zburzono stare mury, osuszono nadwiślańskie mokradła, wytyczono Planty im. Józefa Dietla. Zabytkową część miasta poddano pracom konserwatorskim z zastosowaniem nowatorskich metod.

Zamożna Gmina Żydowska swoje miejsca kultu poddawała rozbudowie, renowacjom.
Na przełomie XIX i XX wieku w Krakowie istniało 50 synagog Podczas niemieckiej okupacji wszystkie synagogi uległy zniszczeniu, bezcenne wyposażenie wykradziono, modlitewne zwoje Tory bezczeszczono, palono. Po wojnie staraniem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa przeprowadzono odbudowę pięciu synagog.W kosztach przedsięwzięcia uczestniczyła Wielka Światowa Fundacja z siedzibą w Nowym Jorku, społeczność żydowska z Izraela i ta rozproszona po świecie.

Najcenniejszym zabytkiem judaistycznej architektury sakralnej jest Synagoga Stara – przy ul. Szerokiej 24 – pochodzi z XV wieku, pierwotnie zbudowana w stylu gotyckim. Tu do 1939 roku mieściło się centrum zarządzania żydowską społecznością. Po wojnie synagogę odbudowano.
W1958 roku Krakowska Kongregacja Wyznania Mojżeszowego uroczyście przekazała obiekt Polakom do wykorzystania na cel wystawienniczy. Współcześnie w Synagodze Starej mieści się oddział Historycznego Muzeum Krakowa – Muzeum Zbiorów Judaistycznych. Corocznie w czerwcu ramach Festiwalu Kultury Żydowskiej na szerokich tarasowych schodach odbywa się koncert inaugurujący obchody.
Z Synagogą Starą wiąże się ważne, historyczne wydarzenia: 24 marca 1794 roku Tadeusz Kościuszko w płomiennej mowie zwrócił się do narodu żydowskiego o pomoc wojskową dla powstania przeciw zaborcom: Rosji i Prusom.

Do Powstania Kościuszkowskiego zgłosił się Dow Baer (Berek) Joselewicz kupiec narodowości żydowskiej urodzony Kretyndze (Litwa).
Zredagował w języku polskim i hebrajskim odezwę do narodu żydowskiego, wezwanie do zbrojnego poparcia powstańczego wysiłku przeciwko wspólnemu wrogowi – Prus i carskiej Rosji. Pierwszy raz Żyd nazywa Polskę ojczyzną, a Polaków braćmi: „my uciemiężeni bracia trzeba nam wziąć się do broni”.
Powstał Pułk Lekkokonny Starozakonny w sile 500 mężczyzn, który 4 listopada 1794 roku walczył z Rosjanami w obronie warszawskiej Pragi zakończonej barbarzyńskim mordem na ludności cywilnej. Dowodzący polskimi oddziałami generał Józef Zajączek i podpułkownik Berek Joselewicz dostali sie do austriackiej niewoli.
Po klęsce powstania Berek Joselewicz udał się do Włoch i w Legionach Polskich Henryka Dąbrowskiego walczył w wielu bitwach napoleońskich. W żołnierskim środowisku ze strony polskich wojskowych zaznał sporo upokorzeń. Polscy oficerowie mieli trudności z akceptowaniem towarzysza broni wyznania mojżeszowego. W kampanii napoleońskiej, od bitwy nad Trebią (1799 r.) po Hohenlinden (1800 r.), Austerlitz (1805 r.), po walki pod Frydlandem (1807 r.) zasłużył na odznaczenia -kawaler orderu Virtuti Militari i odznaczenie Legii Honorowej.
Po ustanowieniu Księstwa Warszawskiego Berek Joselewicz zgłosił się do wojska polskiego, powierzono mu dowództwo szwadronu strzelców konnych. Była to niebywała nobilitacja – Żyd w otoczeniu polskich oficerów noszących historyczne nazwiska.

Zginął 5maja 1809 roku w potyczce z austriackim oddziałem. W mieścinie Kock (województwo lubelskie), przy drodze do wsi Białobrzegi jest kopiec, a na nim piaskowcowy głaz z wyrytymi słowami:
Berek Joselewicz ur: 1764 – zg.1809 tu pochowany. Urodzony w Kretyndze na Litwie, pułkownik wojsk polskich, szef szwadronu 5-go pułku strzelców konnych Księstwa Warszawskiego. Kawaler Legii Honorowej i Virtuti Militari, zginął w bitwie pod Kockiem w 1809 roku.
” Nie szacherką, nie kwaterką, lecz się krwią dorobił sławy.”
W 100 letnią rocznicę zgonu – 1909 rok.

W 200 letnią rocznicę śmierci w Polsce uroczystości zorganizowała ambasada Francji. Polacy włączyli się w formie referatów wygłoszonych przez historyków.
Dobrze, że w kilkunastu miastach Polski południowej są ulice nazwane Jego imieniem, ulice przy których do 1939 roku stały synagogi.