Wanda

Piszę co myślę

Wpisy z tagiem: historia

 

Osoby i miejsca niezwykłe.

Podróżując na na wschód autostradą A-4, poprzez ziemie Wyżyny Śląsko – Krakowskiej, przecinając granicę województw śląskiego i małopolskiego (między Jaworznem a Chrzanowem), poprzez obniżenie GarbuTenczyńskiego dojeżdżamy do Krakowa.
Miasto rozłożone w Bramie Krakowskiej, na obu brzegach Wisły. Miasto – drugie w kraju co do ilości mieszkańców (770 tys.) i zajmowanej powierzchni. Do 1775 roku Kraków był stolicą Polski, siedzibą królów, miejscem koronacji i królewską nekropolią…

Kraków. Dzielnica I – Stare Miasto. Kazimierz.

Kazimierz do początków XIX wieku był samodzielnym miastem. W1335 roku król Kazimierz Wielki ustanowił powstanie warownego grodu, który miał chronić Kraków od południa. Na miejsce lokacji wybrał zakole Wisły, podmokłe tereny lewego brzegu.
Drewnianą zabudowę grodu otoczono murem, dodano narożne baszty, a do bram prowadziły zwodzone mosty.
W 1495 roku decyzją króla Jana Olbrachta do Kazimierza włączono wieś Bawół i tu przesiedlono krakowskich Żydów. Kazimierz przez 445 lat był miejscem przenikania się dwóch kultur, współistniały dwie narodowości: Polacy i Żydzi. Obie trudniły się rzemiosłem i usługami na rzecz królewskiej stolicy. Powstawały zabytki dwóch dwóch kultur. Na wapiennym wzgórzu nad Wisłą stanęła romańska rotunda. Dziś na jej miejscu stoi Sanktuarium św. Stanisława, Kościół pw. Bożego Ciała, Kościół pw.św. Katarzyny, Klasztor i Bazylika Ojców Paulinów „Na Skałce”, to znane zabytki sakralne.

W żydowskiej dzielnicy istniał rabinat, działały synagogi, szkoły wyznaniowe, bożnice, rytualne łaźnie, ubojnie drobiu, zakładano cmentarze.
Na początku XIX wieku Kazimierz włączono do Krakowa. Polski architekt Karol Kremer zaproponował nowe założenia urbanistyczne: zburzono stare mury, osuszono nadwiślańskie mokradła, wytyczono Planty im. Józefa Dietla. Zabytkową część miasta poddano pracom konserwatorskim z zastosowaniem nowatorskich metod.

Zamożna Gmina Żydowska swoje miejsca kultu poddawała rozbudowie, renowacjom.
Na przełomie XIX i XX wieku w Krakowie istniało 50 synagog Podczas niemieckiej okupacji wszystkie synagogi uległy zniszczeniu, bezcenne wyposażenie wykradziono, modlitewne zwoje Tory bezczeszczono, palono. Po wojnie staraniem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa przeprowadzono odbudowę pięciu synagog.W kosztach przedsięwzięcia uczestniczyła Wielka Światowa Fundacja z siedzibą w Nowym Jorku, społeczność żydowska z Izraela i ta rozproszona po świecie.

Najcenniejszym zabytkiem judaistycznej architektury sakralnej jest Synagoga Stara – przy ul. Szerokiej 24 – pochodzi z XV wieku, pierwotnie zbudowana w stylu gotyckim. Tu do 1939 roku mieściło się centrum zarządzania żydowską społecznością. Po wojnie synagogę odbudowano.
W1958 roku Krakowska Kongregacja Wyznania Mojżeszowego uroczyście przekazała obiekt Polakom do wykorzystania na cel wystawienniczy. Współcześnie w Synagodze Starej mieści się oddział Historycznego Muzeum Krakowa – Muzeum Zbiorów Judaistycznych. Corocznie w czerwcu ramach Festiwalu Kultury Żydowskiej na szerokich tarasowych schodach odbywa się koncert inaugurujący obchody.
Z Synagogą Starą wiąże się ważne, historyczne wydarzenia: 24 marca 1794 roku Tadeusz Kościuszko w płomiennej mowie zwrócił się do narodu żydowskiego o pomoc wojskową dla powstania przeciw zaborcom: Rosji i Prusom.

Do Powstania Kościuszkowskiego zgłosił się Dow Baer (Berek) Joselewicz kupiec narodowości żydowskiej urodzony Kretyndze (Litwa).
Zredagował w języku polskim i hebrajskim odezwę do narodu żydowskiego, wezwanie do zbrojnego poparcia powstańczego wysiłku przeciwko wspólnemu wrogowi – Prus i carskiej Rosji. Pierwszy raz Żyd nazywa Polskę ojczyzną, a Polaków braćmi: „my uciemiężeni bracia trzeba nam wziąć się do broni”.
Powstał Pułk Lekkokonny Starozakonny w sile 500 mężczyzn, który 4 listopada 1794 roku walczył z Rosjanami w obronie warszawskiej Pragi zakończonej barbarzyńskim mordem na ludności cywilnej. Dowodzący polskimi oddziałami generał Józef Zajączek i podpułkownik Berek Joselewicz dostali sie do austriackiej niewoli.
Po klęsce powstania Berek Joselewicz udał się do Włoch i w Legionach Polskich Henryka Dąbrowskiego walczył w wielu bitwach napoleońskich. W żołnierskim środowisku ze strony polskich wojskowych zaznał sporo upokorzeń. Polscy oficerowie mieli trudności z akceptowaniem towarzysza broni wyznania mojżeszowego. W kampanii napoleońskiej, od bitwy nad Trebią (1799 r.) po Hohenlinden (1800 r.), Austerlitz (1805 r.), po walki pod Frydlandem (1807 r.) zasłużył na odznaczenia -kawaler orderu Virtuti Militari i odznaczenie Legii Honorowej.
Po ustanowieniu Księstwa Warszawskiego Berek Joselewicz zgłosił się do wojska polskiego, powierzono mu dowództwo szwadronu strzelców konnych. Była to niebywała nobilitacja – Żyd w otoczeniu polskich oficerów noszących historyczne nazwiska.

Zginął 5maja 1809 roku w potyczce z austriackim oddziałem. W mieścinie Kock (województwo lubelskie), przy drodze do wsi Białobrzegi jest kopiec, a na nim piaskowcowy głaz z wyrytymi słowami:
Berek Joselewicz ur: 1764 – zg.1809 tu pochowany. Urodzony w Kretyndze na Litwie, pułkownik wojsk polskich, szef szwadronu 5-go pułku strzelców konnych Księstwa Warszawskiego. Kawaler Legii Honorowej i Virtuti Militari, zginął w bitwie pod Kockiem w 1809 roku.
” Nie szacherką, nie kwaterką, lecz się krwią dorobił sławy.”
W 100 letnią rocznicę zgonu – 1909 rok.

W 200 letnią rocznicę śmierci w Polsce uroczystości zorganizowała ambasada Francji. Polacy włączyli się w formie referatów wygłoszonych przez historyków.
Dobrze, że w kilkunastu miastach Polski południowej są ulice nazwane Jego imieniem, ulice przy których do 1939 roku stały synagogi.

 

Lato, wakacje sprzyjają wycieczkom. Wycieczki łączą się z poznawaniem. Karpaty, Beskidy… Przyroda, historia regionu, zabytki. Przewodnik opisuje górską panoramę, ciekawie brzmią nazwy poszczególnych wzniesień.

Beskidzkie pasma zbudowane z fliszu karpackiego przetrwają stulecia, przyroda z właściwą jej żywotnością, zachwyci jeszcze niejedno pokolenie. Zabytki kultury materialnej są o wiele trwalsze niż ludzki los.
Zasłużeni, niezwykli ludzie regionu. Bywają patronami miejscowych szkół, imię widnieje w nazwie schroniska, górskiej przełęczy, w nazwie zabytku przyrody nieożywionej.

Proponuję chwilę zadumy nad niezwykłymi osobami. Oto jedna z nich…

Andrzej Komoniecki (1658 – 1729)
wójt Żywca od 1688 r. do 1729 r.

Andrzej Komoniecki: osoba i dzieło. Czterdzieści lat obywatelskiej służby i mrówczej pracy naukowej.

Syn żywieckiej, mieszczańskiej, zasobnej rodziny. Przeznaczony do stanu duchownego ukończył dobrą, parafialna szkołę. Potem studiował samodzielnie korzystając z przykościelnej biblioteki.Władał piękną polszczyzną, język niemiecki, czeski i łaciński opanował tak, że później, w pracy samodzielnie przygotowywał potrzebne przekłady. W 1686 r. został burmistrzem. Od 1688 r. do 1729 r. piastował wybieralną funkcję wójta.
Żywiec – miasto południowego pogranicza, miasto nękane przemarszami wojsk, klęskami naturalnymi, pożarami, epidemiami chorób zakaźnych.Właścicielami miasta byli książęta z rodu Komorowskich, później Wielopolskich.
Rozważnie współdziałał z pałacowym dziedzicem i katedralną hierarchią.
Dbał o rozwój rzemiosła, tworzył zbiorowości cechowe. Pełnił liczne obowiązki związane z sądownictwem (słynne sprawy związane z beskidzkim zbójnictwem).
Teksty wystąpień sam przygotowywał, bez urzędniczej pomocy. Wójt Andrzej sporo podróżował. Przewodniczył pielgrzymkom: ( do Rychwałdu, Kalwarii Zebrzydowskiej a nawet do Częstochowy). To dla ducha, dla ciała przesiębrał wycieczki krajoznawcze.
W 1695 r. w wieku 37 lat ożenił się z Zofią Kalfassowicz, żywiecką mieszczką. Wychowali dwóch synów, Antoniego i Jana Zachariasza, córka Elżbieta zmarła w dzieciństwie.

Wójt Andrzej oprócz służby obywatelskiej zajmował się poważną pracą naukową.
Gromadził dokumenty, przepisywał je, tłumaczył na język polski. Sporządzał notatki z wydarzeń w mieście, z obserwacji zjawisk meteorologicznych, dodając komentarze.
Powstawał materiał źródłowy do epokowego dzieła: „Chronographia – dziejopis żywiecki…”
Praca liczy 500 stron i jest monumentalną kroniką miasta i żywiecczyzny począwszy od 1430 do 1728 roku. Zawarł w niej bogactwo wiedzy z historii miasta i okolic, o ludziach i ich bogatej kulturze duchowej i materialnej. Opisywał zjawiska przyrodnicze, snuł prognozy co do urodzaju i cen rynkowych. Sporo miejsca zajmują relacje z uroczystości związanych z rokiem liturgicznym, z wydarzeń z sfery obyczaju, magii, prawa i sądownictwa, reportaże z podróży. Dzieło kończy własnoręcznie sporządzony indeks.

Rękopis można podziwiać w w Muzeum Miejskim w żywieckim Starym Zamku.
W Żywcu można znaleźć dowody pamięci. Patron szkoły, ulicy, rzeźbiarski wizerunek na magistrackiej tablicy pamiatkowej, osobna ekspozycja w muzeum. W Beskidzie Małym, w grupie Łamanej Skały jest Grota im. Andrzeja Komonieckiego.

Uważam, że na niezwykłość Wójta Andrzeja składa się też siermiężny, codzienny trud, żony Zofii Kalfassowicz. Zapewniała małżonkowi spokój i wsparcie, które jest konieczne w twórczym, długotrwałym wysiłku.
Komonieccy byli dość zamożni. Mimo to, nie używali dobra na czcze rozrywki. W 1701 r. na rzecz budowy drewnianej kaplicy pw. Przemienienia Pańskiego założyli fundację. Wokół kaplicy wytyczono tereny cmentarne. Dla katedry i dla żywieckiego kościoła pw. św. Marka ufundowali ołtarze. Fakty te są „Dziejopisie…” odnotowane w formie skromnej notatki.

Prof.dr.hab.Stanisław Szczotka (1912 – 1956)
historyk, regionalista, etnograf, socjolog .

Urodził się w Milówce jako ostatnie, jedenaste dziecko biednej, góralskiej rodziny. Ukończył żywieckie gimnazjum. Za namową i wsparciem miejscowych księży,  podjął studia humanistyczno – filozoficzne w krakowskim UJ. Magisterium i doktorat obronił niemal równolegle, dzięki wspaniałej pracy z dziedziny reformacji – o Arianach w Polsce.
W 1937 roku prof. Stanisław Szczotka przygotował pierwsze wydanie „Dziejopisu…” Rękopiśmienny, podzielony na trzy części łaciński tekst został przetłumaczony na język polski. W 1938 r. pierwszy tom dzieła znalazł się na księgarskim rynku. Rozszedł się w „oka mgnieniu”. Tom drugi w 1939 roku przygotowany  do powielenia zniszczyli Niemcy.
Rękopis dzieła ukryty w magistrackim sejfie,  uratował przed niemiecką kradzieżą Marceli Korzeniowski, ratuszowy woźny.

Wojenne losy Profesora są splotem wydarzeń  podczas których ratował innych, jemu zaś przychodzili z pomocą inni  i to  sytuacjach. skrajnie trudnych.
Po wojnie Profesor pracę dydaktyczną w UJ,(później w Uniwersytecie Poznańskim) łączył z wielokierunkową pracą badawczą i publicystyczną,jest  m.in.  autorem nowatorskiego podejście do tematyki powstań chłopskich, do zjawiska beskidzkiego zbójnictwa. Na terenie żywieckich wzniesień Grójeckich zainicjował prace archeologiczne.
Świetny organizator, pomocny, przyjacielski, pogodny.

Zginął  12 lipca 1954roku  podczas podróży koleją, w niewyjaśnionych  okolicznościach.  Żył 43 lata, był u szczytu twórczych sił.

.

 

Beskid Sądecki. Kotlina Sądecka i jej serce
Nowy Sącz.
Województwo Małopolskie.

Beskid Sądecki to pasmo górskie o powierzchni 670 km kw. mieszczące się w Beskidach
Zachodnich, a te są częścią Zewnętrznych Karpat Zachodnich.

W polskich granicach region rozciąga się między doliną Dunajca na zachodzie , a doliną Kamienicy Nawojowskiej, Mochnaczki i Muszynki na wschodzie. Kamienica Nawojowska to prawy dopływ Dunajca a Mochnaczka i Muszynka toczą swoje wody do Popradu. Na północy regionu rozciąga się Kotlina Sądecka, od południa zaś – Słowacja z Górami Lubowelskimi i polskim pasmem Gór Leluchowskich.
W południowo-zachodnim krańcu wypiętrza się słynny wapienny górotwór zwany Pienińskim Pasem Skałkowym.
Beskid Sądecki od wschodu graniczy z Beskidem Niskim a od zachodu z Gorcami i z Beskidem Wyspowym.
Centralnie, od południa ku północy płynie Poprad górska rzeka źródłem w tatrzańskim Hińczowym Potoku, uchodzi do Dunajca na północ od Starego Sącza.

W rzeźbie regionu wyróżniają się trzy pasma górskie:
1. Pasmo Radziejowej z Radziejową (1266m), to najwyższe wzniesienie regionu.
2. Pasmo Jaworzyny Krynickiej (1114m).
3. Pasmo Gór Leluchowskich (Kraczonik 934m).

Przełomowa dolina Popradu oddziela malowniczym przebiegiem Pasmo Jaworzyny Krynickiej od Pasma Radziejowej, a na południu Góry Leluchowskie odziela od słowackiej Lubowniańskiej Wierchowiny.

Północno środkowy kraniec krainy zajmuje Kotlina Sądecka, rozległa, płaska połać o pow. 300 km kw. – graniczy od północy z Pogórzem Rożnowskim, od wschodu z Beskidem Niskim, od południa z Pasmami Beskidu Sądeckiego, od zachodu Kotlinę Sądecką otaczają wzniesienia Beskidu Wyspowego.
Dno kotliny zajmuje teren spływu trzech rzek: Dunajca, Kamienicy i Popradu. Wszędzie tu są doskonałe warunki do upraw rolnych , a nade wszystko do sadownictwa. Sady zajmują nie tylko doliny rzeczne ale i niższe stoki pogórskich wzniesień.

Na przełomie kwietnia i maja kwitnące w wielohektarowych sadach jabłonie i śliwy przedstawiają widok, który na zawsze pozostaje w pamięci. Niekorzystną cechą klimatu kotliny jest wiatr halny. Dmie często i we wszystkich porach roku. Wiosną stanowi zmorę i zmartwienie właścicieli sadów..Centrum sadownicze mieści się w wsi Łącko. W maju odbywa się tu znana impreza folklorystyczna, dwudniowy festiwal: „Święto Kwitnącej Jabłoni”. Jesienią „ Łąckie Owocobranie”
prezentuje całoroczny dorobek łąckich rolników i sadowników. Występują wtedy miejscowe zespoły regionalne i słynne sądeckie orkiestry dęte.

Sercem Kotliny Sądeckiej jest stolica Ziemi Sądeckiej – Nowy Sącz -trzecie co do wielkości miasto Województwa Małopolskiego.

Z historii miasta: W końcu XIII wieku czeski król Wacław II, uwikłany w walkę z księciem krakowskim Władysławem Niezłomnym zwanym Łokietkiem kupił z rąk biskupów krakowskich wieś Kamienicę, której położenie cechowały wielkie walory obronne: teren w widłach Kamienicy

Nawojowskiej i Dunajca. Korzystne położenie na szlaku handlowym, liczne przywileje nadawane
miastu z rąk królów skutkowały rozwojem rzemiosł, miasto czerpało dochody zarówno z handlu, jak i z transportu towarów i surowców drogą wodną. Z miasta do skarbca królewskiego płynęły dochody….

Więcej z historii miasta: Nowy na Sącz brał udział w zbrojnej pomocy na rzecz króla Władysława Łokietka w jego staraniach o krakowski tron.
W Nowym Sączu doszło do historycznego spotkania króla Władysława Jagiełły z ksieciem litewskim Witoldem przed wojną z Krzyżakami.
Ludność Nowego Sącza pierwsza odparła szwedzki potop wzniecając powstanie.
W 1386 roku -królewna Jadwiga , przybywająca z Węgier na polski tron tu była witana…
W Nowym Sączu Jan Długosz kształcił synów króla Kazimierza Jagiellończyka.W latach 1350 – 60 król Kazimierz Wielki kazał otoczyć miasto murami obronnymi wyposażonymi w 13 baszt oraz zbudował okazały zamek. Fragmenty murów zamkowych zachowały się do dziś.Jan III Sobieski – po wiktorii wiedeńskiej tu spotkał się z Marysieńką…Miasto przetrwało najazdy Szwedów. Przemarsze wojsk węgierskich, carskich sprowadzały epidemie, a ludność ubożała nękana obowiązkiem kontrybucji.Rozbiorowa niewola zapisała się pasmem niepomyślnych zdarzeń. Miasto nękały epidemie, pożary, galicyjska bieda pogłębiona latami nieurodzaju..

Ożywienie nastąpiło z czasem uruchomienia linii kolejowej Tarnów – Leluchów.W 1892 roku były tu już szkoły średnie, drukarnia, centrala telefoniczna, poczta z telegrafem , dwa szpitale, jeden z nich przyjmował osoby starsze, samotne, ubogie… Założono kanalizację.
Na początku I W. Ś. utworzono w mieście I Brygadę Legionów.
W 1918 r. miasto zostało wyzwolone przez samych mieszkańców – po 150 latach niewoli.

Lata okupacji niemieckiej zapisały Sądeczanom bohaterską kartę .W 1946 roku Nowy Sącz odznaczono Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy.

Miasto rozrosło się : do miejskiej substancji włączono szereg okolicznych wsi. Miasto na prawach powiatu (ziemski powiat nowosądecki), trzecie co do wielkości miasto Województwa Małopolskiego. Ludność w liczbie 80 tys. w tym seniorów……..
Dziś miasto stanowi centrum beskidzkiej turystyki, jest ważnym ośrodkiem edukacji na poziomie szkół wyższych. Nowosądecka Wyższa Szkoła Biznesu (National Luis Uniwersity) choć dziś zmaga się z problemem rekrutacji, w Europie znana jest w liczących się ośrodkach nauk ekonomicznych .

Stare Miasto rozłożone jest na wzgórzu Majdan  o wysokości 470 m. Najniżej położone miejsce – to dzielnica Wielopole: 272m.

W krajobrazie miejskim dominuje Zespół Staromiejski   który składa się XIII wieczne miasto lokacyjne oraz dawne XVIII/XIX wieczne Przedmieście Węgierskie. Świetnie zachowany jest średniowieczny układ ulic poprowadzonych na przedłużeniach pierzei.
Centralnie wznosi się ratusz, budynek w stylu secesyjnym, wnętrze zaś, w stylu neorenesansowym i neobarokowym. Ratusz powstawał w latach latach 1895/7 po wielkim pożarze miasta – według projektu architekta miejskiego Jana Perosia – jest to budynek piętrowy nakryty stromym dachem skrywającym obszerne poddasze.Elewacja frontowa w układzie symetrycznym, część parterowa wykończona renesansowym
boniowaniem / dekoracyjne opracowanie krawędzi płyt kamiennych/. Na osi budynku zaprojektowano czterokondygnacyjną wieżę zegarową.
Główna sala zaaranżowana jest w stylu neorenesansowym z kasetonowym sufitem z malowidłami przedstawiającymi główne wydarzenia z historii miasta.
W części parterowej i piwnicach wielu staromiejskich budynków zachowały się zabytkowe elementy w stylu gotyckim i renesansowym. Gotycki portal z 1508 roku ( dom nr 10 przy Rynku). W domu nr 2 Galeria Marii Ritter ( 1899 – 1976) nowosądeckiej kapłanki sztuki. Malarka, rzeźbiarka, twórczyni wielu polichromii dla obiektów zarówno publicznych jak i sakralnych, działaczka społeczna, wsławiona bohaterską postawą w czasie okupacji niemieckiej. W galerii wystawiono Jej obrazy, grafiki i rysunki. Część galerii zajmują ekspozycje wnętrz mieszczańskich z XIX w.

Przy ul. Lwowskiej słynny Dom Gotycki – pochodzi z przełomu XV i XVI wieku. Ma gotyckie i renesansowe portale i obramienia okien. Mieści się tu Muzeum Okręgowe z unikalnym zbiorem ikon i elementów ikonostasów z terenu Beskidu Sądeckiego, zgromadzono też tu pokaźny zbiór malarstwa prymitywisty Epifaniusza Drowniaka znanego jako Nikifor Krynicki.

Przy ul. Św. Ducha mieści się bazylika – kolegiata  kościół p.w. św Małgorzaty. Jeden z najcenniejszych gotyckich zabytków Nowego Sącza z przełomu XIV/ XV wieku. Północna wieża, wykorzystywana jako strażnicza i punkt obserwacyjny„ Hejnalica” - to piękny średniowieczny zabytek.Wieża południowa służy jako dzwonnica – ozdobiona jest polichromowanym fryzem z rozet.Wnętrze świątyni kryje gotyckie freski z XIV wieku, kaplice św. Anny i św. Jakuba z gotyckim sklepieniem, chrzcielnica z XVI wieku, marmurowe epitafia z XVI i XVII wieku.
Główny ołtarz jest renesansowym zabytkiem z początku XVII wieku, w bocznych ołtarzach zachowane obrazy z XVI i XVII wieku. W nawie głównej, na łuku tęczy – cenny XV wieczny gotycki krucyfiks.

Z dawnych miejskich fortyfikacji zachowały się fragmenty zamku Kazimierza Wielkiego z XIV wieku z Basztą Kowalską, z renesansową attyką. Przy ul.Wałowej zachowały się resztki średniowiecznej fosy i wału ziemnego.

W Zespole Staromiejskim warto też zobaczyć gotycki zabytek – Kościół św. Ducha z XVI i XVII wiecznymi obrazami.

Przy ul. Franciszkańskiej zachowała się piętrowa, XVII wieczna kamienica rodu Lubomirskich z bogato zdobiona elewacją. Współcześnie służy jako Biblioteka Główna z działem starodruków.

Przy ulicy Tadeusza Kościuszki  – zabytkowa Kapliczka Szwedzka z XVIII wieku gdzie mieszczą się cenne rzeźby sakralne pochodzące z XIV i XVI wieku. Miejsce to upamiętnia pochówek Szwedów, którzy tu polegli podczas zdobywania miasta w 1655 roku.

W północnej części Starego Miasta, przy ulicy Berka Joselewicza w Starej Synagodze eksponowana jest wystawa upamiętniająca nowosądeckich Żydów, ich życie między nami i straszny czas Holokaustu.

Warto zobaczyć też nowosądeckie kościoły drewniane.

W peryferyjnej dzielnicy miasta – Dąbrówce Polskiej – znajduje się według tradycji – najstarsza w Polsce drewniana świątynia p.w. św Rocha. Legenda wiąże obiekt z królem Władysławem Jagiełłą
- który fundował kościół jako wotum za grunwaldzkie zwycięstwo.
Legenda piękna – odnosi się do świątyni, która stała tu wcześniej. Św. Roch powstał dwa wieki później z fundacji nowosądeckich norbertanów w XVI wieku. Ostatnie prace konserwatorskie wykonano w 2004 roku.

Budowla orientowana, konstrukcji zrębowej z prezbiterium czworobocznym, dach dwukalenicowy, wieża ośmioboczna nakryta blaszanym hełmem. Dach też kryty blachą. Wnętrze: strop pokrywa późnorenesansowa polichromia z XVII wieku. W kasetonach malowane rozety i popiersia świętych. Nad wschodnią częścią nawy wizerunek Władysława Jagiełły z datą 1410, a na stropie przedstawienie św. Norberta na tle nowosądeckiej panoramy z klasztorem. We wnętrzu XVII wieczne obrazy późnorenesansowy ołtarz główny.

W Sądeckim Parku Etnograficznym od 2003 roku jest eksponowana piękna drewniana świątynia, p.w. św.Piotra i św. Pawła, która poprzednio służyła w Łososinie Wielkiej. Została tu translokowana po zbudowaniu w Łososinie murowanej świątyni.
Zbudowana w XVII wieku , budowla na zrąb pokryty szalowaniem. Drewniane ściany nawy i prezbiterium chronią soboty/ daszek na wspornikach ma za zadanie ochronę przyziemnych partii drewnianej budowli/. Dach dwukalenicowy, wieża o konstrukcji słupowej zwieńczona barokowym hełmem. Wnętrze zdobi polichromia wykonana przez słynną nowosądecką malarkę obrazów, polichromii naściennej, rzeźbiarkę Marię Richter.
W czasie przebudowy odkryto – na powierzchni parapetu chóru muzycznego unikalną rokokowa polichromię z XVIII wieku.

Na lewym brzegu Dunajca, w dzielnicy Chełmiec , na miejscowym cmentarzu stoi drewniany kościół p.w. św Heleny. Budowla na zrąb, pochodzi z XVII wieku, orientowana, ma wielobocznie zamknięte prezbiterium. Nakryta jednokalenicowym dachem z sygnaturką. Wyposażenie barokowe. Oryginalne rozwiązanie zastosowano w rozmieszczeniu obrazów głównego ołtarza: z pewnego oddalenia imitują tryptyk.

We wschodniej części miasta w dzielnicy Falkowa w Sądeckim Parku Etnograficznym utworzonym w 1975 roku, chroni i eksponuje się folklor grup etnograficznych regionu: Pogórzan, Lachów i Górali Sądeckich i Łemków. Miasteczko Galicyjskie obrazuje historię Polski w zaborze austriackim – w Galicji.

 

Beskid Makowski – to grupa górska, która stanowi część Beskidów Zachodnich w obrębie Zewnętrznych Karpat Zachodnich – w części mieszczącej się w polskich granicach.

Zajmuje obszar o powierzchni ok. 850 km. kw. Od zachodu sąsiaduje z Beskidem Małym, Kotliną Żywiecką, Beskidem Żywieckim (cz. wschodnią), od północy z Pogórzem Wielickim, od wschodu zaś z Beskidem Wyspowym. Od południa graniczy z Kotliną Rabczańską i Pasmem Babiogórskim.
Najwyższy szczyt, to Mędralowa (1169 m).

Warto granice regionu opisać według zasad regionalizacji kraju prof. Jerzego Kondrackiego:

Granica zachodnia: od Przełęczy Głuchaczki – w dół biegiem potoku Przybyłka, który jest lewobrzeżnym dopływem Koszarawy, ciekiem Koszarawy w dół rzeki, zachodnim podnóżem Pasma Pewelskiego, do doliny Łękawki, która oddziela Beskid Makowski od Beskidy Małego i jest prawym dopływem Soły. Na wschód do Przełęczy Przydawki, do doliny Lachówki, Kocońki, do ujścia do Stryszawki i nią do ujścia do Skawy. Z biegiem wód Skawy na północ do miejscowości Skawce.

Granica północna: od Skawiec – na wschód poprzez północne stoki Pasma Babicy (728 m) do Myślenic.

Granica wschodnia: od Myślenic, w górę Raby, do ujścia do niej lewobrzeżnego dopływu Krzczonówki (na południe od Pcimia), odcinając grupę górską Klimasa (823 m), Golca (811m) i Zembalowej (859m) na rzecz Beskidu Wyspowego.

Granica południowa  przebiega korytem Skawy od Wsiowego Potoku jako źródła, który z siodła Przełęczy Spytkowickiej ( Pasmo Orawsko – Podhalańskie), jako górska rzeka płynie na zachód do miejsca gdzie przyjmuje wody babiogórskiej Skawicy. Korytem Skawicy do jej macierzy w Zawoi Widły, tu Skawica rodzi się z wschodniego potoku Jaworzynka i z zachodniej Czatożanki.

Ciekiem Czatożanki do jej źródeł na Przełęczy Jałowieckiej Południowej , dolinką nikłego Potoku Jałowcowego, odcinając Grupę Mędralowej osiągamy Przełęcz Głuchaczki.

Beskid Makowski w całości zbudowany jest z skał osadowych o nazwie – flisz karpacki – jest to dość odporny na procesy erozji piaskowiec oraz miękkie łupki, margle i zlepieńce, które budują dna dolin rzecznych.

W części zachodniej region odwadnia Skawa, od wschodu – Raba ( prawobrzeżne dopływy Wisły).

Miedzy Skawą a Rabą wznoszą się rozczłonkowane pasma górskie:od północy – Pasmo Babicy (Babica 762m), na południe – Pasmo Koskowej Góry i Kotonia (866m i 857m), od zachodu Pasmo Pewelskie (Bąków 766m),Pasmo Solnisk (849m),Pasmo Laskowskie (Łosek 868m) Pasmo Jałowieckie (Jałowiec 1111m) i Pasmo Mędralowej(Mędralowa 1169m).

Obszar Beskidu Makowskiego jest gęsto zaludniony. Lasy ostały się na wyższych grzbietach górskich, doliny i śródgórskie zrównania zajęte są pod uprawy rolne i   ludzkie osady..

W części południowej regionu rozłożyły się miasta: na zachodnim krańcu Sucha Beskidzka i Maków Podhalański, na południowym wschodzie Jordanów a na północy, nad Rabą najludniejsze Myślenice.

Zagospodarowanie turystyczne – mizerne. Brak schronisk PTTK. Wędrówkę ułatwiają prywatne chatki i schroniska : Na Przełęczy Klekociny „ Zygmuntówka”, na Przełęczy Opaczne Chata Zbójnika, w Lachowicach, w przysiółku Adamy – schron „Pod Solniskiem”, w Paśmie Laskowskim, na Lasku schronisko oferujące warunki dla niewymagających wędrowców i  z atmosferą, która inspiruje do beskidzkich fascynacji …

Jordanów – miasto wśród pięciu górskich pasm.

Położone w powiecie Sucha Beskidzka, nad Skawą i jej prawym dopływem – Malejówką, w zacisznej Kotlinie Rabczańskiej, u południowych podnóży Pasma Koskowej Góry i Kotonia,od wschodu Luboń Wielki i Szczebel – słynne wzniesienia Beskidu Wyspowego, od południa Pasmo Orawsko Podhalańskie z terenami żródliskowymi Skawy i Raby, od zachodu zaś, babiogórskie pasmo Policy z Okrąglicą.Od północnego wschodu, w zakolu Raby i Krzczonówki widoczne i łatwo dostępne turystycznie wzniesienia Zembalowej, Klimasa i Golca.

Jordanów – dziś miasto z siedzibą gminy, liczące 5 250 mieszkańców,  zostało założone 1564 roku na mocy przywileju lokacyjnego jaki otrzymał z rąk króla Zygmunta Augusta kasztelan krakowski Wawrzyniec Spytek Jordan herbu Trąby z Zakliczyna.Teren kotlinny, w dziale wodnym między Skawą a Rabą. Tu krzyżowały się ważne w średniowieczu szlaki handlowe, z Krakowa na południe na Węgry wiódł szlak solny i winny zarazem,  a na zachód, doliną Skawy – nowa droga na Śląsk.

Doroczne jarmarki, miejskie prawo składu -  sprzyjało rozwojowi rzemiosł. Przy plebaniach otwierano szkoły, powstał szpital. Budowano drogi, bite gościńce wzdłuż dolin rzecznych. Prosperowały zajazdy, karczmy, zbudowano słynny jordanowski zajazd z pokojami dla gości „Poczekaj”.

Dobre warunki geograficzne bywały wykorzystywane na użytek przemieszczających się wojsk.W czasach rozbiorów, pod habsburskimi rządami miasto podupadło.W czasie słynnej rabacji galicyjskiej zginęli  dwaj własciciele okolicznych majątków, chłopi splądrowali dwór w Chrobaczem, ucierpiał bogaty folwark w Łętowni.

W roku 1884 ukończono budowę Karpackiej Transgranicznej Linii Kolejowej. Ranga Jordanowa rośnie, staje się siedziba różnych urzędów: działa poczta z telegrafem, sąd, założono Ochotniczą Straż Pożarną. Założono kanalizację.

W 1914 roku przez Jordanów przechodziły wojska zdążające do Limanowej w tym 1 Brygada Legionów Józefa Piłsudskiego.
Radość z odzyskania przez Polskę niepodległości upamiętnia fakt posadzenia po zachodniej stronie jordanowskiego rynku „Dębu Wolności” Rośnie do dziś.

Założono elektryczność. Otwarto Prywatne Seminarium Nauczycielskie. Miasto rozrosło się, przyłączono trzy wsie: Przykiec, Chrobacze, Mąkacz i Malejowa.

dnia 1 września 1939 roku od strony Słowackiej Górnej Orawy najechali na beskidzkie krainy Niemcy. Na południe od Jordanowa, w rejonie Góry Ludwiki rozegrała się bitwa, która przeszła do historii II Wojny Światowej jako ‚Bitwa pod Wysoką”. Brygada Zmotoryzowana pod dowództwem generała Stanisława Maczka , wraz z ochotniczymi oddziałami z miejscowej ludności bohatersko stawiła opór Niemcom.
W odwecie za straty hitlerowcy zniszczyli 70% substancji miejskiej Jordanowa.
Piękna i bardzo krwawa jest historia ruchu oporu, partyzanckich akcji. Działa ZWZ , Dywizja Górska, która wchodzi w skład Konfederacji Tatrzańskiej. Przez całą okupację działa tajne nauczanie. Na wszystkich poziomach. Nawet kursy przygotowujące do egzaminów wstępnych na uniwersytet.
Miejscowa ludność żydowska w liczbie 350 osób zostaje wymordowana. Starsi i małe dzieci zginęli od strzałów na miejscowym cmentarzu żydowskim. Pozostali giną w obozie koncentracyjnym w miasteczku Bełz. W Jordanowie , po społeczności żydowskiej pozostał tylko cmentarz . Bardzo zaniedbany, czyni przygnębiające wrażenie….

Ciemna plamę w bohaterskiej historii mieszkańców stanowi postać konfidenta Emila Wilczka. Współpracował z Niemcami, ułatwił Okupantowi pacyfikację wsi Łętownia  i Krzeeczów. Na granicy Łętowni i Jordanowa postawiono obelisk, który upamiętnia śmierć partyzantów Rośnie tu pomnikowa sosna o kilku pniach..

Liczba zabytków Jordanowa bardzo zniszczonego podczas wojny nie odpowiada historycznej randze miasta.
Kościół parafialny pw.Św.Trójcy został zbudowany w latach 1911 – 1933 w stylu neogotyckim. Ze starego kościoła przeniesiono cenne obrazy z XVI w. Przy kościele  muzeum parafialne chroni miejscowe pamiątki. Na przykościelnym placu stoi cenna figura stylu barokowym pochodząca z 1783 roku z łacińską inskrypcją przedstawiająca Wniebowzięcie NMP.
Przy Rynku budynek Ratusza utrzymany w konwencji neogotyckiej.
Przy ulicy kolejowej słynny zajazd „ Poczekaj” z początku XVIII wieku. Zabytek niszczeje, są plany ratunkowe…
W Chrobaczem  ostał się zabytkowy dwór w otoczeniu parku krajobrazowego. Dwór drewniany z początku XVIII wieku, konstrukcji zrębowej,  nakryty łamanym dachem polskim. Efektowny ganek dobudowano w XIX w. Jordanów ma wielkie walory przyrodnicze. Stanowi doskonałą bazę startową do wycieczek do Beskidu Makowskiego, Beskidu Żywieckiego części wschodniej oraz do Beskidu Wyspowego.

Dla promocji miasta, dla współpracy, pomocy w staraniach o unijne  środki na wspólne programy – Jordanów, szwedzki Askersund, Dukla i Chorzów to miasta  partnerskie.